Gói 300 triệu USD của World Bank: Pakistan đặt cược vào tương lai thể thao

Pakistan đang đứng trước một cơ hội hiếm có. Gói tài trợ 300 triệu USD từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), dự kiến được Hội đồng Quản trị phê duyệt vào tháng 1/2027, không chỉ là một kế hoạch cải cách kinh tế vĩ mô. Với một đất nước từng sản sinh những huyền thoại cricket như Imran Khan, những tay vợt squash thống trị thế giới như Jahangir Khan, và những tay vợt tennis làm nên lịch sử như Aisam-ul-Haq Qureshi, gói tài trợ này có thể là nền tảng cho một cuộc tái sinh thể thao. Nhưng để hiểu được ý nghĩa thực sự, chúng ta cần nhìn vào bức tranh lớn hơn. Pakistan đã trải qua nhiều thập kỷ với chu kỳ bùng nổ và suy thoái kinh tế. Đầu tư tư nhân chỉ chiếm 10% GDP, trong khi vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chỉ đạt 0,6% GDP - một con số cực kỳ thấp so với các nước đang phát triển khác. Chính phủ Pakistan đặt mục tiêu nâng đầu tư tư nhân lên 15% GDP vào năm 2035. Đây là tham vọng lớn, và thể thao - một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD trên toàn cầu - có thể là một trong những lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất. Trong suốt 25 năm theo dõi thể thao châu Á, tôi chưa bao giờ thấy một quốc gia nào có thể phát triển thể thao đỉnh cao mà không có nền tảng kinh tế ổn định. Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc - tất cả đều trải qua giai đoạn cải cách kinh tế trước khi đầu tư mạnh vào thể thao. Pakistan, với dân số hơn 240 triệu người, có tiềm năng to lớn nhưng luôn bị kìm hãm bởi sự bất ổn kinh tế. Gói tài trợ của World Bank tập trung vào bốn trụ cột chính: cải cách quy định, cải cách tài chính, cải cách thương mại và cải cách thị trường lao động. Mỗi trụ cột đều có tác động trực tiếp đến hệ sinh thái thể thao. Cải cách quy định sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục xây dựng cơ sở hạ tầng thể thao. Hiện tại, việc xin giấy phép xây dựng một sân vận động hay học viện thể thao ở Pakistan có thể mất nhiều năm. Với cải cách này, các nhà đầu tư tư nhân có thể dễ dàng hơn trong việc xây dựng sân cricket, sân tennis, hồ bơi và các cơ sở thể thao khác. Cải cách tài chính sẽ mở ra cánh cửa cho các câu lạc bộ thể thao tiếp cận nguồn vốn vay. Ở Pakistan, hầu hết các câu lạc bộ thể thao đều hoạt động với ngân sách eo hẹp, phụ thuộc vào tài trợ của chính phủ hoặc các nhà hảo tâm. Với hệ thống tài chính minh bạch và hiệu quả hơn, các câu lạc bộ có thể vay vốn để đầu tư vào đào tạo trẻ, trang thiết bị và cơ sở vật chất. Cải cách thương mại có thể thu hút đầu tư nước ngoài vào thể thao Pakistan. Giải cricket Pakistan Super League (PSL) đã chứng minh sức hút của thị trường này, nhưng vẫn còn rất nhiều dư địa. Các tập đoàn thể thao toàn cầu có thể xem Pakistan là điểm đến mới nếu môi trường thương mại được cải thiện. Cải cách thị trường lao động sẽ tạo ra nhiều việc làm hơn cho vận động viên, huấn luyện viên và nhân viên thể thao. Hiện tại, nhiều vận động viên Pakistan phải làm hai, ba công việc để trang trải cuộc sống. Với thị trường lao động linh hoạt hơn, họ có thể tập trung toàn thời gian vào sự nghiệp thể thao. Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn chia sẻ. Nhiều người cho rằng để phát triển thể thao, chính phủ cần chi tiền trực tiếp vào cơ sở hạ tầng và đào tạo. Nhưng lịch sử cho thấy điều ngược lại: cải cách kinh tế vĩ mô có thể tạo ra tác động lớn hơn đến thể thao so với việc chi tiền trực tiếp. Hãy nhìn vào Ấn Độ. Sau cải cách kinh tế năm 2026, Ấn Độ không ngay lập tức đầu tư mạnh vào thể thao. Nhưng nền kinh tế phát triển đã tạo ra tầng lớp trung lưu mới, người dân có thu nhập khả dụng cao hơn, và từ đó, các giải đấu như Indian Premier League (IPL) ra đời, biến cricket Ấn Độ thành một đế chế thương mại trị giá hàng tỷ USD. Pakistan có thể đi theo con đường tương tự. Thay vì chờ đợi chính phủ xây dựng sân vận động, các nhà đầu tư tư nhân - với sự hỗ trợ của môi trường kinh doanh được cải thiện - có thể tự mình xây dựng cơ sở hạ tầng thể thao. Đây chính là mô hình đã hoạt động hiệu quả ở Mỹ, nơi các đội thể thao chuyên nghiệp thường tự xây dựng sân vận động của mình. Một điểm quan trọng khác: gói tài trợ này sử dụng công cụ Program-for-Results (PforR), nghĩa là giải ngân dựa trên kết quả đạt được. Điều này tạo ra động lực mạnh mẽ cho chính phủ Pakistan thực hiện cải cách một cách thực chất, không chỉ trên giấy tờ. Và khi cải cách được thực hiện thực chất, tác động đến nền kinh tế - và thể thao - sẽ bền vững hơn. Tuy nhiên, cũng có những rủi ro. Đánh giá An toàn Môi trường và Xã hội (ESSA) sẽ được thực hiện để đảm bảo gói tài trợ không gây ra tác động tiêu cực. Các nhà phân tích cũng cảnh báo về rủi ro thực thi - Pakistan có tiền sử về việc cải cách trên giấy tờ nhưng không thực hiện đầy đủ trên thực tế. Trong quá trình theo dõi các trận đấu của Pakistan tại World Cup cricket và các giải quần vợt quốc tế, tôi nhận thấy một điều: tài năng thể thao của người Pakistan là không thể phủ nhận. Từ Jahangir Khan thống trị squash trong thập niên 2026, đến Aisam-ul-Haq Qureshi lọt vào chung kết US Open 2026 nội dung đôi nam, người Pakistan luôn chứng minh họ có thể cạnh tranh ở đẳng cấp cao nhất. Nhưng tài năng thôi chưa đủ. Cần có hệ thống. Cần có đầu tư. Cần có môi trường kinh doanh cho phép các câu lạc bộ và học viện phát triển. Gói 300 triệu USD của World Bank có thể không trực tiếp xây dựng một sân tennis hay một học viện cricket. Nhưng nó có thể tạo ra môi trường để những thứ đó tự mọc lên. Đó mới là giá trị thực sự. Câu hỏi lớn nhất không phải là liệu World Bank có phê duyệt gói tài trợ hay không - điều đó gần như chắc chắn sẽ xảy ra vào tháng 1/2027. Câu hỏi lớn nhất là liệu Pakistan có đủ kỷ luật để thực hiện cải cách một cách thực chất, hay lại rơi vào vòng luẩn quẩn của những lời hứa không được thực hiện. Với thể thao Pakistan, đây có thể là cơ hội thế kỷ. Hoặc là một cơ hội nữa bị bỏ lỡ. Lịch sử sẽ trả lời.